Na de Omnibus-herziening via Richtlijn (EU) 2026/470 (opent in een nieuw tabblad) geldt de CSRD voor ondernemingen met meer dan 1.000 werknemers én een netto-omzet boven € 450 miljoen. Het eerste verslagjaar verschilt per situatie. Wie sinds boekjaar 2024 rapporteert, gaat door; wie nu voor het eerst binnen de scope valt, begint over boekjaar 2027. Dit artikel zet op een rij wie wanneer moet rapporteren, wat de duurzaamheidsverklaring inhoudt en wat een onderneming nu concreet kan doen.
Wat de Omnibus-herziening heeft veranderd
De oorspronkelijke CSRD-planning is in twee stappen herzien. Richtlijn (EU) 2025/794 (opent in een nieuw tabblad), het “stop the clock”-traject, is sinds 17 april 2025 in werking en legt boekjaar 2027 vast als eerste verslagjaar voor ondernemingen die nog niet rapporteerden. Richtlijn (EU) 2026/470 verkleinde daarna de groep rapportageplichtigen met hogere drempels.
De Nederlandse omzetting loopt achter en een implementatiewet is er nog niet. Wetsvoorstel 36678 ligt in schriftelijke voorbereiding bij de Tweede Kamer en de nota van wijziging die Richtlijn (EU) 2026/470 verwerkt, wordt nog verwacht. Zolang die wet ontbreekt, bestaat ook de vrijstelling voor de boekjaren 2025 en 2026 niet waar het kabinet zich positief over heeft uitgesproken.
Voor wie geldt de CSRD nu
De rapportageplicht geldt voor ondernemingen die aan beide criteria voldoen:
- meer dan 1.000 werknemers, én
- een netto-omzet boven € 450 miljoen.
Het eerste verslagjaar hangt af van de situatie.
Al rapportageplichtig sinds boekjaar 2024. Grote organisaties van openbaar belang met meer dan 500 werknemers houden hun plicht voor de boekjaren 2025 en 2026, nog volgens de ESRS uit 2023. Vrijstelling voor die twee jaren geldt alleen voor ondernemingen die onder de nieuwe drempels blijven, en alleen als de lidstaat die in wetgeving heeft vastgelegd. Wie ruim boven beide drempels uitkomt, rapporteert zonder onderbreking door.
Nieuw in de scope. Grote ondernemingen die aan de twee criteria voldoen en nog niet rapporteerden, stellen hun eerste duurzaamheidsverklaring op over boekjaar 2027.
EU-dochters en -filialen van niet-EU-groepen. Voor kwalificerende niet-EU-groepen begint de plicht bij boekjaar 2028.
Wie onder de drempels blijft, valt in beginsel buiten de verplichting. Eén uitzondering raakt Nederlandse dochters van buitenlandse concerns. Haalt een niet-EU-moeder in elk van de twee voorgaande boekjaren meer dan € 450 miljoen EU-omzet en de dochter of het filiaal meer dan € 200 miljoen, dan ligt de plicht vanaf boekjaar 2028 bij die dochter of dat filiaal, die het verslag van de moeder publiceert.
Beursgenoteerde mkb-ondernemingen vallen definitief buiten het verplichte regime. Vrijwillig rapporteren blijft mogelijk, zoals verderop aan bod komt.
Wat de duurzaamheidsverklaring is
Ondernemingen binnen de scope nemen een duurzaamheidsverklaring op in het bestuursverslag. Die verklaring wordt opgesteld volgens de ESRS (European Sustainability Reporting Standards): gestandaardiseerde rapportagestandaarden die vastleggen welke duurzaamheidsinformatie wordt gerapporteerd en hoe.
De standaarden zelf zijn herzien. De Europese Commissie stelde op 3 juli 2026 een nieuwe versie vast met ruim 60 procent minder verplichte datapunten, die na de parlementaire scrutinyprocedure geldt vanaf boekjaar 2027. Voor de boekjaren 2025 en 2026 blijven de ESRS uit 2023 van toepassing.
De duurzaamheidsverklaring is geen los document naast het jaarverslag, maar een onderdeel ervan. Duurzaamheidsinformatie en financiële verslaggeving komen daarmee in hetzelfde verslagproces terecht, met dezelfde eisen aan consistentie en controleerbaarheid.
ESRS XBRL-tagging
De richtlijn voorziet in digitale tagging van de duurzaamheidsverklaring volgens de ESRS XBRL-taxonomie, zodra de bijbehorende technische standaard van toepassing is. Het principe is hetzelfde als bij ESEF voor de jaarrekening: de verklaring wordt machineleesbaar, zodat toezichthouders, beleggers en analisten de informatie gestructureerd kunnen verwerken.
Duurzaamheidsdata volgt daarmee dezelfde route die financiële data al aflegde: van vrije tekst en pdf naar gestructureerde, getagde informatie. Wie het verslagproces nu inricht, neemt tagging beter meteen mee als vast onderdeel dan als sluitstuk achteraf.
Assurance: beperkte mate van zekerheid
De duurzaamheidsverklaring valt onder controle door de accountant, met een beperkte mate van zekerheid (limited assurance). De accountant beoordeelt daarbij ook het proces achter de cijfers en beweringen, en zodra tagging verplicht is, valt ook die onder het oordeel. Elk cijfer en elke bewering in de verklaring moet dus terug te voeren zijn op een bron.
Onder de drempels: vrijwillig rapporteren met VSME
Voor ondernemingen onder de drempels vervalt de rapportageplicht uiterlijk vanaf boekjaar 2027, maar niet per se de vraag. Banken, verzekeraars en grote klanten in de keten vragen ook aan niet-plichtige ondernemingen om duurzaamheidsinformatie. Voor die situatie bestaat de vrijwillige VSME-standaard: een lichtere, gestandaardiseerde manier van rapporteren voor ondernemingen buiten de CSRD-scope. Vrijwillig volgens een standaard rapporteren is voor die informatievragen bruikbaarder dan een eigen format.
Wat nu te doen
De data zijn bekend, maar het eerste verslagjaar ligt niet voor iedereen in de toekomst. Vier concrete acties:
- Stel de scope vast. Toets de onderneming aan de twee criteria (meer dan 1.000 werknemers én € 450 miljoen netto-omzet), op het juiste consolidatieniveau. Dat bepaalt of de verplichting geldt en vanaf welk boekjaar. Wie al rapporteert, houdt er rekening mee dat de vrijstelling voor de boekjaren 2025 en 2026 in Nederland nog niet bestaat.
- Kies de verslagvorm. De duurzaamheidsverklaring kan als zelfstandig verslag worden opgezet of geïntegreerd in het financiële jaarverslag. Die keuze stuurt het hele proces, van dataverzameling tot publicatie, en valt beter vroeg dan laat.
- Inventariseer de databronnen. ESRS-datapunten komen uit meer systemen dan de financiële administratie alleen: HR, energie, inkoop, operations. Breng nu in kaart waar de data vandaan komt en wie ervoor verantwoordelijk is.
- Ontwerp tagging en assurance mee. Een verslagproces dat vanaf het begin rekening houdt met XBRL-tagging en met de controleerbaarheid van elke bewering, voorkomt dat beide er achteraf op een pdf geplakt moeten worden.
Zo doet Taxxor dit
Taxxor Disclosure Manager behandelt de duurzaamheidsverklaring zoals financiële verslaggeving: gestructureerde data uit bronsystemen, één platform voor het financiële jaarverslag én de duurzaamheidsverklaring, ESRS XBRL-tagging in het platform zelf (inclusief teksttagging van beleids- en toelichtingsteksten) en volledige data lineage voor de assurance. Wie al met Taxxor DM rapporteert, voegt duurzaamheid toe op hetzelfde platform.
Meer over de aanpak, van scope tot getagd verslag: CSRD-rapportage met Taxxor.